Sau một thời gian dài góp ý, thảo luận, tranh luận, tiếp thu, chỉnh lý, giải trình, Chương “Chính quyền địa phương” khá hoàn chỉnh trong Hiến pháp được Quốc hội Khóa XIII thông qua ngày 28.11.2013 với hầu hết đại biểu có mặt tán thành. Kết quả đó là kết tinh những tinh hoa, trí tuệ của các tầng lớp nhân dân và tinh thần làm việc đầy trách nhiệm trước cử tri của các ĐBQH qua nhiều phiên họp.

Thực vậy, Chính quyền địa phương là một trong những nội dung trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 được nhân dân nghiên cứu, tham gia đóng góp tích cực, tâm huyết. Bởi đây là cơ quan nhà nước ở cơ sở gần dân nhất; nội dung của Chương IX sẽ điều chỉnh, tác động trực tiếp, liên quan mật thiết đến đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của mọi tầng lớp nhân dân. Không những tham gia góp ý, người dân còn dõi theo diễn biến kỳ họp của Quốc hội, lắng nghe, giám sát từng đại biểu thảo luận, tranh luận và ý kiến tiếp thu, giải trình của Ủy ban soạn thảo sửa đổi Hiến pháp. Người dân phấn khởi, mãn nguyện với thái độ làm việc tâm huyết, đầy năng lực và trí tuệ của những đại biểu nhân dân. Chương IX “Chính quyền địa phương” trong Hiến pháp (sửa đổi) nghe qua thì mới lạ, nhưng thực ra trong thực tế ở địa phương đã khá quen thuộc và thậm chí đã được ghi trong một số văn bản tại cơ sở. Cụm từ: “Đảng, Chính quyền và Mặt trận” - ba cơ quan quan trọng có tầm ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị ở địa phương và in đậm trong lý trí của người dân. Tuy nhiên, do chưa được luật định nên có người đã từng ngộ nhận: Chính quyền địa phương chỉ có UBND. Thật đáng tiếc cho tư duy ấy. Hiến pháp sửa đổi, bổ sung chương “HĐND và UBND” thành chương “Chính quyền địa phương” là bước tiến bộ, khoa học trong lập pháp, rất hợp lý và tiện lợi trong thực thi.

Chính quyền địa phương không chỉ ngắn gọn trong danh xưng mà thể hiện rõ cơ quan nhà nước của nhân dân tại cơ sở do cử tri trực tiếp và gián tiếp bầu ra. Hiến pháp lần này đã ghi rõ: “Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính... Cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND...” đầy đủ, rõ ràng, nhân dân vui mừng; HĐND phấn khởi. Chính quyền địa phương thể hiện rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa HĐND và UBND. Dù chức năng, nhiệm vụ có phân công khác nhau nhưng cùng thực thi pháp luật tại cơ sở, cùng chịu trách nhiệm trước cấp trên và nhân dân địa phương.

Trong chương “Chính quyền địa phương” khi Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 được công bố để tham gia góp ý, các điều, khoản về HĐND thu hút sự quan tâm chú ý của nhân dân và tập hợp được nhiều ý kiến đóng góp tâm huyết. Các cơ quan, tổ chức, đơn vị cũng tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo để các chuyên gia, những người có kinh nghiệm và am hiểu sâu về lập pháp trao đổi, phân tích... Tất cả đều tập trung giúp cho đại biểu Quốc hội suy tư, thảo luận, Ủy ban soạn thảo nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý và cuối cùng Quốc hội quyết định giữ nguyên bản chất, vị trí của HĐND như trong Hiến pháp năm 1992: “HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương...”. Quyền lực ở đây được thấu suốt quan điểm: “Bao nhiêu quyền lực thuộc về nhân dân”; cử tri “ủy quyền” cho HĐND để thực thi quyền lực của mình ở địa phương. Những băn khoăn ban đầu về cơ quan quyền lực cũng có lý, như muốn nhắc nhở HĐND phải thực hiện tốt hơn vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương. Cơ quan quyền lực nhà nước đã rõ, được nhất trí sớm, thế nhưng HĐND có được tổ chức ở các đơn vị hành chính lãnh thổ hay không là vấn đề được thảo luận, trao đổi, tiếp thu qua nhiều phiên họp và kéo dài cho đến những ngày cuối của Kỳ họp thứ Sáu, Quốc hội Khóa XIII mới được thống nhất tiếp tục khẳng định trong Hiến pháp: “Cấp Chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND...”. Điều đó phù hợp với ý chí, nguyện vọng của nhân dân, đúng với quan điểm nhà nước của dân, do dân và vì dân. Đó là ý Đảng, lòng dân được kết tinh trong Hiến pháp.

Chính quyền đầy đủ HĐND và UBND tạo cơ sở pháp lý để nhân dân thực hiện được thiết chế dân chủ trực tiếp, bầu ra HĐND và được quyền giám sát những đại biểu của mình trong mọi hoạt động. Không những thế, nhân dân còn trao cho HĐND quyền bầu ra UBND và thay mặt cử tri thường xuyên giám sát, kiểm tra mọi quyết định, điều hành thực thi công việc của UBND. Chính quyền địa phương hoàn chỉnh sẽ tự kiểm soát quyền lực lẫn nhau trong cơ quan nhà nước ở cơ sở, tạo lòng tin cho mọi tầng lớp nhân dân. Nhân dân thuận lợi tiếp cận, phản ánh tâm tư, nguyện vọng với cơ quan đại diện của mình ở các đơn vị hành chính. Sự thống nhất về cơ cấu tổ chức Chính quyền địa phương trong các cấp hành chính lãnh thổ còn có ý nghĩa quan trọng tạo sự ổn định trong hệ thống chính trị ở địa phương, cơ sở. Đó là điều cần thiết để góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống của mọi tầng lớp nhân dân. Hơn nữa, Hiến định rõ ràng như vậy tạo tiền đề để xây dựng Luật Tổ chức Chính quyền địa phương tiên tiến, hoàn chỉnh hơn.

HĐND trong Chương IX được đại biểu tham gia thảo luận nhiều và có những ý kiến khác nhau có lẽ do quá trình chuẩn bị dự thảo còn lấn cấn với việc đang thí điểm bỏ HĐND ở một số đơn vị hành chính. Mà công việc thí điểm ấy ít được kiểm tra, giám sát, nhìn nhận còn phiến diện và chậm rút kinh nghiệm. Song, thật trách nhiệm để kiểm điểm, đánh giá nghiêm túc thì HĐND cũng phải suy nghĩ lại để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động. Thật tình, đâu đó có lúc hoạt động của HĐND cũng còn hình thức. Chúng ta thường đổ lỗi cho luật pháp thiếu chế tài cụ thể, nhưng có những việc Luật đã quy định nhưng HĐND chưa làm được. Chất lượng đại biểu thì có phần do ít được bồi dưỡng, tập huấn, thiếu nghiên cứu, học hỏi. Bộ máy hạn chế, nhưng tuyển dụng nhân sự có năng lực thực tế chưa tinh thông hơn những cơ quan chuyên môn khác... Nhiều ý kiến qua lại, những băn khoăn, trăn trở về HĐND trong quá trình soạn thảo, tham gia góp ý đều có cơ sở thực tế và như muốn chuyển đi thông điệp cần thiết để tiếp thêm “năng lượng” cho hoạt động của cơ quan dân cử địa phương trong thời gian tới.

Chương “Chính quyền địa phương” lần này tiếp tục xác định rõ trong Hiến pháp: “UBND ở cấp chính quyền địa phương do HĐND cùng cấp bầu...” đây là thiết chế dân chủ đại diện của nhân dân và thông lệ từ nhiều thời kỳ, đã được thể hiện trong các lần sửa đổi Hiến pháp. Hiến định lại như vậy để khỏi phân tâm có hai loại UBND như đang thí điểm ở một số địa phương. Cử tri trao cho HĐND bầu ra UBND để thực hiện mọi nhiệm vụ trước nhân dân địa phương. Qua đó, UBND thể hiện rõ tính nhân dân trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước. Chính quyền địa phương có đầy đủ HĐND và UBND càng tạo thêm lòng tin của người dân đối với cơ quan nhà nước.

Không những HĐND bầu ra UBND mà Hiến pháp cũng quy định rõ UBND là: “Cơ quan chấp hành của HĐND”. Chấp hành ở đây không phải là ai chấp hành ai. Lại càng không phải UBND chấp hành “ông hay bà hội đồng” nào đó, mà UBND chấp hành ý chí, nguyện vọng của nhân dân, chấp hành cơ quan trực tiếp đại diện cho cử tri ở địa phương. Cơ quan chấp hành của HĐND, nhưng UBND không bị hạn chế quyền hành của mình, không bị triệt tiêu sự năng động, sáng tạo. Ngược lại, UBND có cơ sở pháp lý, đã có cơ quan kiểm tra, giám sát, chỗ dựa vững chắc để vững vàng thực thi, điều hành, chỉ đạo công việc thường xuyên, hiệu quả.

Không những là cơ quan chấp hành, thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp, UBND còn là: “Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương” như Hiến pháp đã ghi rõ. Như vậy, UBND không những “Chịu trách nhiệm trước HĐND cùng cấp” mà còn phải chịu trách nhiệm trước “Cơ quan hành chính nhà nước cấp trên”. UBND thực hiện chủ trương, pháp luật của Nhà nước và sự chỉ đạo, điều hành của cơ quan hành chính nhà nước cấp trên. Qua đó càng thấy rõ chức trách, nhiệm vụ của UBND rất lớn, rất nhiều việc và thật nặng nề, không những chịu trách nhiệm đối với cấp trên mà phải có trách nhiệm với cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới và rất nhiều cơ quan chuyên môn trực thuộc khác. Trong lúc đó, luật pháp, chủ trương của Chính phủ tăng cường phân quyền, phân cấp tạo thế chủ động cho cấp dưới và giao cho chính quyền các cấp tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Điều đó càng đòi hỏi sự kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền và cơ chế kiểm soát quyền lực trong nội bộ chính quyền các cấp là rất cần thiết. Có như vậy, UBND các cấp mới thực hiện tốt thiết chế dân chủ đại diện, minh bạch, công bằng, khách quan trong mọi quyết định của mình.

Nhân dân đón nhận Hiến pháp mới với niềm tin mãnh liệt ở cơ quan lập Hiến, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Chương “Chính quyền địa phương” với những điều, khoản phù hợp được Hiến định cụ thể, rõ ràng càng làm cho mọi người phấn khởi, lạc quan. Cơ quan HĐND, UBND các cấp, đặc biệt các đại biểu dân cử yên tâm nghiên cứu và thực hiện luật pháp, học hỏi kinh nghiệm để xây dựng cơ quan nhà nước của nhân dân địa phương ngày càng vững mạnh, đáp ứng được mọi ý chí, nguyện vọng của người dân. 

Trần Quảng/daibieunhandan.vn


Đánh giá:

lượt đánh giá: , trung bình:



 Bình luận


Mã xác thực không đúng.
     Liên kết website
    Bình chọn
    Đánh giá của bạn về trang thông tin điện tử đoàn ĐBQH và HĐND thành phố Hà Nội
    116 người đã bình chọn
    Thống kê: 591.697
    Online: 54