Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập và đặt nền móng xây dựng một nhà nước kiểu mới trong lịch sử dân tộc ta: nhà nước của dân, do dân, vì dân. Hiến pháp năm 1946 do Bác Hồ làm Trưởng ban soạn thảo đã khẳng định: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hòa. Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể Nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái, trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo” (Điều 1); “Những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra Nhân dân phán quyết” (Điều 32). Sau khi giành được chính quyền, Nhân dân ủy quyền cho các đại biểu do mình bầu ra, đồng thời: “Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân”.

Trong nhà nước của dân, thì dân là chủ, người dân được hưởng mọi quyền dân chủ, nghĩa là có quyền làm bất cứ việc gì mà pháp luật không cấm và có nghĩa vụ tuân theo pháp luật. Nhà nước của dân phải bằng mọi nỗ lực, hình thành các thiết chế dân chủ để thực thi quyền làm chủ của người dân. Cũng với ý nghĩa đó, các vị đại diện của dân, do dân cử ra, chỉ là thừa ủy quyền của dân, chỉ là “công bộc” của dân. Nhà nước do dân là nhà nước do dân lựa chọn, bầu ra những đại biểu của mình, Nhà nước đó do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để nhà nước chi tiêu, hoạt động. Vì thế, Bác Hồ yêu cầu: Tất cả các cơ quan nhà nước phải dựa vào Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của Nhân dân. Nếu chính phủ làm hại dân, không đáp ứng được lợi ích và nguyện vọng của Nhân dân thì Nhân dân sẽ bãi miễn Chính phủ. Theo tư tưởng của Bác, chỉ có một nhà nước thực sự của dân, do dân tổ chức, xây dựng và kiểm soát trên thực tế mới có thể là nhà nước vì dân được. Đó là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện vọng của Nhân dân, không có đặc quyền đặc lợi, thực sự trong sạch, cần kiệm liêm chính. Trong nhà nước đó, cán bộ từ Chủ tịch nước trở xuống đều là công bộc của dân. Vì vậy: “Việc gi có lợi cho dân, ta phải hết sức làm; Việc gì hại đến dân, phải hết sức tránh”. Bác Hồ đã viết: “Chế độ ta là chế độ dân chủ, nghĩa là Nhân dân làm chủ. Đảng ta là Đảng lãnh đạo, nghĩa là tất cả các cán bộ, từ trung ương đến khu, đến tỉnh, đến huyện, đến xã, bất kỳ ở cấp nào và ngành nào - đều phải là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân”. Trong các chế độ cũ, nhà nước là bộ máy của giai cấp bóc lột dùng để thống trị và áp bức Nhân dân; viên chức, quan lại tự xưng là “cha mẹ dân”, đè đầu cưỡi cổ dân. Trong chế độ dân chủ, Bác Hồ nói: “Dân làm chủ thì Chủ tịch, bộ trưởng, thứ trưởng, ủy viên này khác là làm gì? Làm đày tớ. Làm đày tớ cho Nhân dân, chứ không phải là làm quan cách mạng”. Trong Di chúc để lại cho đời sau, Bác Hồ nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải làm thế nào để xứng đáng vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân. Theo Bác: Là người đày tớ thì phải trung thành, tận tụy, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ… Là người lãnh đạo thì phải có trí tuệ hơn người, minh mẫn, sáng suốt, nhìn xa trông rộng, gần gũi Nhân dân, trọng dụng hiền tài… Như vậy, để làm người thay mặt dân phải gồm đủ cả đức và tài, phải vừa hiền lại vừa minh. Để xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân, trong 24 năm ở cương vị Chủ tịch nước, Bác Hồ luôn đặc biệt quan tâm xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Muốn thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng, phải huy động sức mạnh của Nhân dân và của cả hệ thống chính trị, sử dụng kết hợp các biện pháp tư tưởng và tổ chức, giáo dục và hành chính, kinh tế và pháp luật…

Đặc biệt, trong thư gửi HĐND thành phố Hà Nội nhân dịp HĐND thành phố báo cáo với Bác, với Trung ương Đảng và Chính phủ về kết quả khóa họp thứ nhất của HĐND Thành phố, Bác nhấn mạnh:

“HĐND đã quyết định những công tác thiết thực phục vụ cho lợi ích đồng bào.

Tôi mong rằng HĐND sẽ ra sức vận động đồng bào Thủ đô đoàn kết chặt chẽ, hăng hái tham gia thực hiện mọi chủ trương công tác của Đảng và Chính phủ và những nghị quyết của HĐND…”

Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân; dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ và Thành ủy Hà Nội, sự ủng hộ của cử tri và Nhân dân Thủ đô, đặc biệt nhân kỷ niệm 50 năm thực hiện di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1969-2019) và kỷ niệm 50 năm ngày mất của người (02/9/1969-02/9/2019); trong những năm qua, hoạt động của HĐND Thành phố Hà Nội đã thể hiện rõ vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân địa phương. Mối liên hệ giữa đại biểu HĐND với cử tri và Nhân dân ngày càng được tăng cường. Nhân dân Thủ đô được trực tiếp bày tỏ nguyện vọng và đóng góp ý kiến, kiến nghị về những vấn đề bức xúc, đề xuất nhiều biện pháp nhằm xây dựng và phát triển Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại. HĐND Thành phố khẳng định rõ vai trò cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương trong việc xem xét, quyết định các vấn đề quan trọng (quyết định chủ trương, định hướng, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và phân bổ dự toán ngân sách hàng năm; giải pháp giải quyết các vấn đề dân sinh bức xúc...); đồng thời thường xuyên giám sát việc thực hiện pháp luật, các nghị quyết HĐND, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và củng cố lòng tin của cử tri và Nhân dân Thủ đô với chính quyền Thành phố.

Hiện nay, hệ thống pháp luật đã đảm bảo về pháp lý cho người dân các quyền tự do dân chủ như: quyền tự do đi lại, có nơi ở hợp pháp, quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở,địa phương và cả nước…. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để người dân thực hiện được đầy đủ và có hiệu quả những quyền dân chủ của mình?

Với trách nhiệm là cơ quan đại diện cho ý chí nguyện vọng của Nhân dân, được Nhân dân Thủ đô trực tiếp bầu ra, đại biểu HĐND Thành phố nói chung và cơ quan Thường trực HĐND Thành phố luôn nỗ lực không ngừng để tăng cường hiệu quả, hiệu lực trong hoạt động, xứng đáng với niềm tin và sự ủy thác quyền lực của Nhân dân Thủ đô, sự tin tưởng, giao trách nhiệm của các cấp ủy Đảng. Trong suốt thời gian qua, đặc biệt từ sau khi mở rộng địa giới hành chính của Thủ đô, với khối lượng công việc ngày càng tăng, cơ hội và thách thức đối với sự phát triển bền vững của Hà Nội ngày càng lớn, hoạt động của HĐND các cấp của Thành phố đặt ra yêu cầu đối với người đại biểu và cơ quan HĐND không chỉ là việc làm đúng, làm đủ những nhiệm vụ được luật định mà còn làm với tinh thần trách nhiệm cao nhất và hiệu quả lớn nhất. Chính vì vậy, cơ quan Thường trực HĐND Thành phố cùng với HĐND các quận, huyện, thị xã, xã, phường, thị trấn không ngừng tìm tòi, đề xuất những cách làm hay, nội dung đúng, trúng nhất với sự lãnh đạo của cấp ủy, với nhu cầu, nguyện vọng của Nhân dân.

“Nỗ lực không ngừng để tiếp tục xây dựng HĐND Thành phố - Đổi mới, dân chủ, trách nhiệm, hiệu quả, vì dân; thực sự trở thành cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân Thủ đô” đã trở thành kim chỉ nam cho hoạt động của HĐND Thành phố. Với phương châm đó, trong thời gian qua Thường trực HĐND Thành phố và các quận, huyện, thị xã đã thực hiện nhiều đổi mới, giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động và đem lại những kết quả tích cực.

1. Đổi mới và nâng cao chất lượng các kỳ họp HĐND

Hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp, cuối cùng, được đảm bảo bằng hiệu quả các kỳ họp,  bởi vì,  tại kỳ họp, HĐND thể hiện và thực hiện quyền quyết định của mình thông qua việc thảo luận và ban hành các nghị quyết.  Tuy nhiên, để có được một kỳ họp thật sự có hiệu quả lại phụ thuộc vào chuỗi các hoạt động của HĐND, của thường trực, các ban, của cơ quan văn phòng, của các đại biểu và của các cơ quan liên quan như UBND, Tòa án Nhân dân, Viện kiểm sát Nhân dân, MTTQ. Mỗi thành phần, mỗi loại hoạt động đều góp một phần vào kết quả kỳ họp HĐND. Nhưng quan trọng nhất vẫn là vai trò của Thường trực HĐND và UBND trong việc chủ trì và phối hợp triển khai các hoạt động của chính quyền địa phương giữa hai kỳ họp và trong công tác chủ trì, phối hợp để chuẩn bị nội dung và tổ chức kỳ họp HĐND. Điểm nhấn thành công của công tác lãnh đạo, tổ chức, điều hành các kỳ họp HĐND Thành phố Hà Nội thời gian qua là ngoài việc đảm bảo các quy định pháp luật, việc chuẩn bị nội dung và  tổ chức kỳ họp HĐND thành phố có những điểm mới: Thứ nhất, Căn cứ Nghị quyết của HĐND Thành phố về Chương trình xây dựng nghị quyết trong năm  và tình hình thực tiễn của Thành phố, sự chỉ đạo của Trung ương, của Thành ủy; Thường trực HĐND Thành phố đã  phối hợp chặt chẽ với UBND Thành phố và UB MTTQ Thành phố chọn đúng, chọn trúng những vấn đề cần đưa ra bàn, quyết định tại mỗi kỳ họp;  thứ hai, Thường trực HĐND Thành phố chỉ đạo các Ban chủ động tiến hành các hoạt động giám sát, khảo sát các nội dung dự kiến sẽ trình kỳ họp; chủ động phối hợp chặt chẽ, ngay từ đầu với UBND Thành phố và các cơ quan chuyên môn của UBND Thành phố trong suốt quá trình chuẩn bị nội dung các báo cáo, đề án, tờ trình trình kỳ họp HĐND; thứ ba, phân công sớm và chỉ đạo các ban nâng cao chất lượng công tác thẩm tra, hết sức tranh thủ ý kiến chuyên gia và ý kiến phản biện của MTTQ, báo cáo thẩm tra của các Ban rõ quan điểm, đủ căn cứ để tham mưu, định hướng cho việc thảo luận, quyết định của HĐND tại kỳ họp;  thứ tư, tổ chức tốt hội nghị rà soát nội dung và công tác chuẩn bị cho kỳ họp trước khi khai mạc kỳ họp 7-10 ngày; thứ năm, tổ chức tốt công tác tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp; thứ sáu, đổi mới công tác điều hành kỳ họp theo hướng ngắn gọn, thiết thực, giảm thời gian đọc báo cáo trên hội trường, phát huy vai trò thẩm tra của các ban, định hướng những vấn đề trọng tâm để thảo luận…; thứ bảy, trong mọi hoạt động của HĐND phải luôn quán triệt, bám sát và tranh thủ sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng.

Chính sự quan tâm phối hợp chặt chẽ và toàn diện việc chuẩn bị cho tổ chức các kỳ họp HĐND của Thường trực HĐND và UBND Thành phố đã làm cho các kỳ họp không chỉ đúng quy định pháp luật mà còn phát huy hiệu quả trên thực tiễn. 

Bám sát vào các nghị quyết của Trung ương, chỉ đạo của Thành phố và thông qua hoạt động giám sát, khảo sát, kiến nghị của cử tri, yêu cầu từ thực tiễn, HĐND Thành phố đã chú trọng công tác rà soát việc thực hiện các chỉ tiêu nghị quyết để làm căn cứ ban hành các nghị quyết về cơ chế, chính sách, tháo gỡ và giải quyết các vấn đề khó khăn, bất cập trong phát triển kinh tế - xã hội, thu chi ngân sách nhà nước và những vấn đề dân sinh bức xúc của mỗi địa phương, góp phần vào sự thành công chung của Thành phố. Nội dung ban hành Nghị quyết là những vấn đề lớn, quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp, cả trước mắt cũng như lâu dài tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô; là cơ sở pháp lý quan trọng, điều kiện thuận lợi để các cấp, các ngành tăng cường quản lý đầu tư, mở ra hướng đi mới nhằm khơi dậy, phát huy tiềm năng, thế mạnh, xây dựng, phát triển toàn diện các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, nông nghiệp, giáo dục và đào tạo, y tế, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân Thủ đô, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước. Các nghị quyết HĐND sau khi được thông qua, ban hành đã được UBND nhanh chóng triển khai đến các cấp, các ngành, các đơn vị kinh tế và Nhân dân. Thường trực HĐND, UBND tập trung chỉ đạo sâu sát, quyết liệt với quyết tâm cao; kết hợp đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng như đài truyền hình, đài truyền thanh, báo in, Cổng thông tin điện tử của Thành phố, quận, huyện, thị xã, Trang thông tin điện tử của HĐND Thành phố,…tạo sự đồng thuận cao trong xã hội, góp phần quan trọng vào những kết quả đạt được về phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố, địa phương.

2. Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND.

Hoạt động giám sát của HĐND có vai trò đặc biệt quan trọng có tính quyết định hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND và góp phần vào sự phát triển chung của địa phương. Điều 5 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND nêu rõ thẩm quyền giám sát của HĐND là “giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, Tòa án Nhân dân, Viện Kiểm sát Nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và Ban của HĐND cấp mình; giám sát quyết định của UBND cùng cấp và nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp”… Các quy định của pháp luật cũng chỉ rõ, HĐND có nhiệm vụ quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, quyết định ngân sách địa phương; đồng thời thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước ở địa phương, giám sát việc tuân thủ hiến pháp và pháp luật của nhà nước.

HĐND thành phố Hà Nội xác định phương châm: Giám sát sâu, thẩm tra kỹ, chất vấn dân chủ, giải trình chất lượng, theo đến cùng quá trình giải quyết. Thủ đô Hà Nội, với vị trí là trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế lớn của cả nước, có phạm vi, khối lượng công việc rộng, nhiều vấn đề có tính chất phức tạp, nhạy cảm nảy sinh, trong đó, có những việc không những cử tri Thủ đô, mà cử tri của cả nước quan tâm. Điều đó đặt ra nhiệm vụ cho HĐND Thành phố không ngừng nâng cao chất lượng, đổi mới trong hoạt động, đặc biệt là trong hoạt động giám sát. Do vậy, từ trước khi có Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, Thường trực HĐND Thành phố đã chủ động xây dựng và ban hành Nghị quyết số 32/2013/NQ-HĐND ngày 06/12/2013 về nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND Thành phố Hà Nội nhằm thống nhất quy trình tổ chức các cuộc giám sát của Thường trực, các Ban HĐND đảm bảo chất lượng, hiệu quả.

Căn cứ Nghị quyết 32/2013/NQ-HĐND, với mỗi cuộc giám sát, Thường trực HĐND Thành phố chỉ đạo chuẩn bị thật kỹ, chọn trúng những nội dung cần tập trung giám sát; trên cơ sở đó, chỉ đạo cụ thể hóa thành kế hoạch giám sát của Thường trực, các Ban trong từng quý, tháng để giúp Thường trực chỉ đạo, điều hòa hoạt động chung. Đồng thời chỉ đạo chuẩn bị chu đáo cho các cuộc giám sát trước khi triển khai các hoạt động giám sát. Chỉ đạo việc công bố công khai các kết luận giám sát của Thường trực, các ban HĐND đến UBND Thành phố và các cơ quan liên quan; đăng toàn văn kết luận lên Trang thông tin điện tử của HĐND Thành phố Hà Nội để Nhân dân biết và tham gia giám sát... Do vậy, các cuộc giám sát của Thường trực, các Ban HĐND Thành phố đều có chiều sâu và trúng vào những vấn đề bức xúc của thực tiễn, được cử tri và Nhân dân Thủ đô quan tâm. Các kết luận giám sát không những chỉ ra những khó khăn cần tháo gỡ, những mặt hạn chế, yếu kém cần khắc phục mà còn đề xuất được giải pháp khắc phục; chỉ ra những cách làm tốt, phát hiện và phổ biến những kinh nghiệm hay góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng, xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh hiện đại.

Nhiệm kỳ 2011-2016, Thường trực HĐND, các Ban đã tổ chức 97 cuộc giám sát, trong đó có 23 cuộc giám sát của Thường trực và 74 cuộc giám sát của các Ban HĐND. Kết quả hoạt động giám sát của Thường trực HĐND, các Ban HĐND Thành phố ngày càng chất lượng, hiệu quả, quy trình tổ chức giám sát đi vào nề nếp, chặt chẽ, đúng quy định pháp luật.

Bước sang nhiệm kỳ 2016-2021, thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân; tiếp tục phát huy vai trò trong chỉ đạo, phân công, điều hòa hoạt động giám sát chuyên đề, đột xuất của các Ban, Tổ đại biểu HĐND Thành phố, Thường trực HĐND Thành phố đã chỉ đạo:

- Hoạt động giám sát chuyên đề: Cùng với việc bám sát các Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Thành ủy, Chương trình công tác của Chính phủ, Kế hoạch và định hướng phát triển của Thành phố; Thường trực HĐND thành phố Hà Nội tập hợp các kiến nghị, đề xuất của các Ban, các đại biểu HĐND, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Thành phố và các cử tri Thủ đô về những nội dung cần quan tâm giám sát để tổng hợp xây dựng Chương trình giám sát của HĐND Thành phố của năm sau và trình tại kỳ họp giữa năm theo Luật. Trên cơ sở đó, lựa chọn 3 đến 5 chuyên đề phục vụ giám sát của HĐND để trình HĐND quyết định.

Trên cơ sở Nghị quyết về chương trình giám sát, Thường trực HĐND Thành phố xây dựng Kế hoạch giám sát hàng năm của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban HĐND để thực hiện, lộ trình triển khai được chia theo từng tháng, từng quý, đảm bảo không trùng lặp, chồng chéo về nội dung, đối tượng, địa điểm, thời gian giám sát; không ảnh hưởng đến hoạt động của chủ thể chịu sự giám sát. Căn cứ kế hoạch giám sát của HĐND, Thường trực HĐND và lĩnh vực Ban HĐND phụ trách, Thường trực HĐND chỉ đạo mỗi Ban lựa chọn các chuyên đề để thực hiện giám sát, trong đó các tiêu chí ưu tiên là những vấn đề dân sinh, bức xúc như: ô nhiễm môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng chống cháy nổ, quản lý trật tự đô thị, các dự án chậm triển khai theo quy định của pháp luật...

- Hoạt động chất vấn tại kỳ họp: Xác định hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn là một hình thức giám sát trực tiếp, quan trọng và  hiệu quả tại các kỳ họp, nên lĩnh vực này luôn được HĐND các cấp thành phố Hà Nội quan tâm và có nhiều đổi mới, ngày càng nâng cao chất lượng. Tại các kỳ họp, HĐND Thành phố dành ít nhất một ngày làm việc cho hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn với nhiều nội dung trọng tâm liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội, các vấn đề dân sinh bức xúc trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nội dung chất vấn luôn được đổi mới qua các kỳ họp như: chất vấn qua báo cáo, hình ảnh trực tiếp qua video clip.. Tỷ lệ các đại biểu không chuyên trách tham gia chất vấn ngày một tăng qua các kỳ họp.

Phiên chất vấn tại các kỳ họp HĐND Thành phố luôn diễn ra rất sôi nổi, nghiêm túc, thẳng thắn, công khai, dân chủ, cầu thị, có sự trao đổi làm rõ thông tin giữa người chất vấn và người trả lời chất vấn,  luôn là điểm nhấn nổi bật, thu hút sự quan tâm đặc biệt của đại biểu, các cơ quan thông tấn báo chí, cũng như sự quan tâm của đông đảo cử tri Thủ đô. Thông qua chất vấn, nhiều vấn đề bức xúc của thành phố đã được quan tâm giải quyết có hiệu quả như:  việc quy hoạch xây dựng trường học, khắc phục tình trạng thiếu trường lớp tại các khu vực dân cư; tình trạng lấn chiếm đất đai; tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo; việc quy hoạch, xây dựng các công viên, vườn hoa; việc đảm bảo sân chơi cho trẻ em, nhà văn hóa và nơi sinh hoạt cộng đồng ở các khu dân cư; việc đảm bảo cấp nước sạch cho dân cư đô thị và nước hợp vệ sinh cho các vùng nông thôn vv…

- Phiên giải trình: là hình thức giám sát hoàn toàn mới của Thường trực HĐND được quy định tại Điều 104, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, lần đầu tiên được thực hiện trong nhiệm kỳ 2016-2021. Triển khai thực hiện, Thường trực HĐND Thành phố đã bàn bạc, thảo luận, lựa chọn nội dung cũng như thời điểm tổ chức phiên giải trình, giao nhiệm vụ cho Ban chủ trì cụ thể để chuẩn bị chu đáo. Thường trực HĐND Thành phố đã tổ chức thành công 04 phiên giải trình được dư luận và Nhân dân đánh giá cao. Các phiên giải trình được tổ chức theo đúng quy định, khoa học, hiệu quả, có phát video phóng sự trực quan về nội dung; có báo cáo tóm tắt của các cơ quan; đại biểu HĐND hỏi, lãnh đạo UBND Thành phố và các cơ quan có liên quan trả lời, giải trình sâu từng nhóm vấn đề; “hỏi nhanh, đáp rõ”, khuyến khích tranh luận dân chủ, thẳng thắn... Thông báo kết luận phiên giải trình với các nội dung rõ ràng, cụ thể, ghi rõ các cam kết trả lời, các mốc thời gian thực hiện để yêu cầu các cơ quan, đơn vị triển khai thực hiện và thuận tiện cho cử tri theo dõi, giám sát.

- Giám sát đột xuất: Được thực hiện trên cơ sở các phản ánh, các vấn đề bức xúc của cử tri, nhân dân, qua tổng hợp các thông tin báo chí, hoặc căn cứ các chỉ đạo của Thành ủy về những vấn đề phát sinh trên địa bàn Thành phố.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, thông qua hoạt động giám sát, dưới sự chỉ đạo, phân công điều hòa hoạt động giám sát giữa Thường trực HĐND, các Ban HĐND, nhiều vấn đề lớn mang tính bức xúc, các bất cập vướng mắc trong hoạt động của các cơ quan, đơn vị đã từng bước được phát hiện và khắc phục kịp thời; nhiều kiến nghị với UBND Thành phố đã được tập trung chỉ đạo và giải quyết như: phòng cháy chữa cháy, cung cấp nước sạch, quản lý trật tự đô thị, xây dựng chung cư tái định cư, quy hoạch hệ thống giáo dục; thực hiện quy tắc ứng xử, vệ sinh an toàn thực phẩm...

- Hoạt động giám sát của Tổ đại biểu HĐND Thành phố: Thường trực HĐND chỉ đạo và giao các Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND Thành phố căn cứ các kiến nghị của cử tri (thông qua các buổi tiếp xúc cử tri và tiếp công dân của đại biểu) lựa chọn những vấn đề nổi cộm, bức xúc để tổ chức giám sát nơi địa bàn đại biểu HĐND ứng cử.

Nhìn chung, các cuộc giám sát của HĐND, Thường trực HĐND Thành phố, các ban và các tổ đại biểu HĐND Thành phố cả trong và ngoài kỳ họp đều có chiều sâu và trúng vào những vấn đề bức xúc của thực tiễn, được cử tri quan tâm. Các kết luận giám sát có chất lượng, không những chỉ ra những khó khăn cần tháo gỡ, những mặt tồn tại, yếu kém cần khắc phục mà còn tổng kết, chỉ ra những hướng làm hay, cách làm tốt, phát hiện và phổ biến những kinh nghiệm, những điển hình tiên tiến, góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng, xây dựng và quản lý đô thị. Hoạt động giám sát của HĐND các cấp không chỉ  góp phần tích cực vào nâng cao chất lượng các kỳ họp mà còn kịp thời thông tin, đề xuất với UBND và các sở ngành, quận, huyện những vấn đề cần tập trung chỉ đạo và kịp thời đề xuất, kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ và các bộ ngành Trung ương những điểm yếu, điểm thiếu trong các quy định pháp luật và  các cơ chế chính sách trong từng lĩnh vực .

3. Đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND

3.1. Tiếp tục đổi mới tổ chức, tăng cường năng lực và phối hợp hoạt động của HĐND các cấp

HĐND thành phố Hà Nội đã đổi mới theo hướng tăng cường cán bộ chuyên trách, bổ sung thêm chuyên viên có chất lượng  giúp việc cho Thường trực và các ban chuyên môn. HĐND nhiều quận, huyện, thị  xã bố trí trưởng hoặc phó ban hoạt động chuyên trách, phân công một Phó Chánh Văn phòng HĐND - UBND và một chuyên viên văn phòng giúp việc chuyên trách cho thường trực và các ban. Đội ngũ cán bộ  bổ sung này đều được đào tạo, bồi dưỡng đúng chuyên ngành, đáp ứng tốt yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.

Phương thức phối hợp hoạt động giữa HĐND các cấp, giữa Thường trực HĐND Thành phố với UBND Thành phố, Đoàn Đại biểu Quốc hội và UBMTTQ thành phố; giữa các ban của HĐND thành phố với các cơ quan chuyên môn của UBND Thành phố được đổi mới theo hướng chặt chẽ và hiệu quả. Hàng tháng, đại diện Thường trực và các ban chuyên  môn của HĐND Thành phố tham dự các cuộc họp của UBND Thành phố để trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến vào các nội dung do UBND thành phố chỉ đạo, điều hành. Định kỳ hàng quý, Thường trực HĐND Thành phố chủ trì phối hợp với Thường trực HĐND các quận, huyện  tổ chức hội nghị giao ban gắn với trao đổi các chuyên đề về kỹ năng tổ chức và hoạt động trong từng lĩnh vực cụ thể; các ban của HĐND Thành phố tổ chức các hội nghị chuyên đề với Thường trực và các ban của HĐND quận, huyện. Hoạt động giám sát, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân và theo dõi giải quyết đơn thư…cũng đổi mới cách thức phối hợp chặt chẽ và hiệu quả hơn.

3.2. Nâng cao kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND, cơ quan Thường trực HĐND các cấp của Thành phố

Thực hiện Quy chế hoạt động của Thường trực HĐND Thành phố khóa XV, nhiệm kỳ 2016-2021, Thường trực HĐND Thành phố duy trì đều đặn lịch giao ban hàng tháng và định kỳ hàng quý thực hiện giao ban chuyên đề giữa Thường trực HĐND Thành phố với Thường trực HĐND quận, huyện, thị xã. Trong nhiệm kỳ 2011-2016, Thường trực HĐND Thành phố đã xây dựng 14 chuyên đề toàn khóa kết hợp với tổ chức hội nghị giao ban hàng quý với Thường trực HĐND quận, huyện, thị xã để trao đổi về các nội dung như: chuyên đề về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của HĐND, chuyên đề về điều kiện đảm bảo cho hoạt động của HĐND các cấp, chuyên đề về phát huy vai trò của HĐND trong quản lý ngân sách địa phương... Từ đầu nhiệm kỳ 2016 – 2021, Thường trực HĐND Thành phố tiếp tục duy trì nề nếp này với nhiều chuyên đề phong phú, thiết thực cho hoạt động của HĐND và đại biểu HĐND như: kỹ năng tổ chức, điều hành kỳ họp, kỹ năng chất vấn và trả lời chất vấn; hoạt động giám sát và tổ chức các phiên giải trình…; các Ban HĐND Thành phố tổ chức giao ban chuyên đề với các Ban HĐND các quận, huyện, thị xã với nhiều nội dung theo lĩnh vực quản lý nhà nước được phân công theo dõi, giám sát như: công tác thẩm tra báo cáo, hồ sơ trình tại kỳ họp; việc tham mưu với Thường trực HĐND tổ chức phiên giải trình giữa hai kỳ họp … Việc tổ chức giao ban chuyên đề cấp Thường trực HĐND và cấp Ban đã có hiệu quả tích cực trong hỗ trợ, nâng cao kỹ năng cho Thường trực HĐND các quận, huyện, thị xã nhất là trong thời điểm đầu khóa, khi nhiều đại biểu mới tiếp cận các nhiệm vụ của cơ quan HĐND. Bên cạnh đó, Thường trực HĐND cấp huyện đã quan tâm chỉ đạo và tổ chức nhiều đợt tập huấn, trao đổi kinh nghiệm hoạt động cho các đại biểu HĐND cấp xã. Đầu khóa XV các đồng chí Thường trực HĐND Thành phố đã dành thời gian làm báo cáo viên tại các lớp tập huấn, bồi dưỡng do HĐND các quận, huyện, thị xã tổ chức để trao đổi về những điểm mới khi thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân và kỹ năng hoạt động đại biểu. Qua tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, nhận thức của đại biểu về quyền, trách nhiệm được nâng lên; các đại biểu đã thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ theo luật định, tham gia đầy đủ hiệu quả các cuộc tiếp xúc cử tri; đóng góp nhiều ý kiến có chất lượng tại các kỳ họp HĐND, tích cực tham gia hoạt động giám sát….Đặc biệt, nhằm khắc phục tồn tại, hạn chế của Đảng Đoàn HĐND Thành phố năm 2018 về hoạt động của HĐND một số cơ sở và Tổ đại biểu HĐND Thành phố hoạt động còn chưa hiệu quả, đầu năm 2019, Thường trực HĐND Thành phố tổ chức Hội nghị tọa đàm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động HĐND các cấp Thành phố và triển khai thực hiện Kết luận 46-KL/TW ngày 19/4/2019 của Bộ Chính trị về Đề án thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội; Kế hoạch số 139-KH/TU “Thực hiện Kết luận số 46-KL/TƯ, ngày 19/4/2019 của Bộ Chính trị về Đề án thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội”, nhiều đại biểu rất tâm huyết, trách nhiệm, thẳng thắn, nghiêm túc, khách quan tham gia chất vấn, tái chất vấn đến cùng những vấn đề bức xúc, nổi cộm, được cử tri và dư luận quan tâm. Qua đó đã tạo được bầu không khí dân chủ, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp.

4. Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác tiếp xúc cử tri để lắng nghe tâm tư nguyện vọng của nhân dân và truyền tải có trách nhiệm đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Công tác tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND các cấp Thành phố đã không ngừng nâng cao về chất lượng và được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Đối tượng, thành phần tham gia tiếp xúc cử tri được mở rộng. Thời gian tiếp xúc cử tri được thông báo công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng của địa phương để cử tri biết và đến dự. Các ý kiến, kiến nghị chính đáng của cử tri được tổng hợp phân loại kịp thời và chuyển đến các cơ quan liên quan trả lời tại các cuộc tiếp xúc cử tri trước, sau kỳ họp. Một số nội dung nổi cộm đề nghị UBND cùng cấp trả lời tại kỳ họp. Đối với những vấn đề cụ thể, Thường trực HĐND Thành phố có văn bản hoặc tổ chức đoàn giám sát các cơ quan có trách nhiệm giải quyết theo thẩm quyền và trả lời cử tri theo từng vấn đề, từng nội dung theo quy định của pháp luật.

5. Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác tiếp dân, đôn đốc, giám sát giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh của công dân

Thường trực HĐND Thành phố đã xây dựng , triển khai thực hiện Đề án 531/ĐA-HĐND về Đổi mới công tác tiếp dân của đại biểu HĐND Thành  phố. Từ tháng 01/2013, đại biểu HĐND Thành phố tiếp công dân tại đơn vị bầu cử. Đây là bước đổi mới quan trọng trong công tác tiếp dân. HĐND Thành phố đã quan tâm xử lý kịp thời những khó khăn, vướng mắc, chấn chỉnh những khâu còn yếu trong quá trình tổ chức tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Từ thực tế thực hiện cho thấy chủ trương đổi mới công tác tiếp công dân của đại biểu HĐND Thành phố là đúng hướng và phát huy hiệu quả tốt. Cũng theo đó, công tác tiếp dân của đại biểu HĐND quận, huyện xã phường thị trấn có nhiều chuyển biến tích cực. Đại biểu HĐND Thành phố có điều kiện gần gũi hơn với cử tri nơi trực tiếp bầu ra mình, nắm bắt vụ việc cụ thể, hiệu quả, thiết thực hơn. Sự vào cuộc tích cực và phối hợp chặt chẽ  giữa Thường trực HĐND và UBND cấp cơ sở đã giải quyết kịp thời nhiều vướng mắc, kiến nghị của cử tri ngay từ khi mới phát sinh. Đặc biệt hàng háng, Thường trực HĐND Thành phố dành 01 buổi tiếp công dân theo vụ việc cụ thể, có sự tham gia của đại diện lãnh đạo một số sở, ngành, địa phương liên quan. Từ năm 2014 đến nay, Thường trực HĐND Thành phố đã xem xét 51 vụ việc. Đến nay 33 vụ việc đã giải quyết xong; 14 vụ việc đã có văn bản trả lời nhưng chưa giải quyết dứt điểm, 04 vụ việc đang trong thời gian giải quyết. Kết quả cho thấy, tiếp dân theo vụ việc cụ thể đạt hiệu quả, được dư luận và các ban, ngành của Thành phố ghi nhận và đánh giá cáo; đồng thời củng cố niềm tin của cử tri và nhân dân đối với các đại biểu dân cử.

Nhiệm kỳ 2016-2021, Thường trực HĐND Thành phố đã ban hành quyết định số 84/QĐ-HĐND ngày 08/11/2016 về Quy chế Tiếp công dân của Thường trực HĐND và đại biểu HĐND thành phố Hà Nội khóa XV để thực hiện thống nhất trên toàn Thành phố. Công tác tiếp dân của đại biểu HĐND các cấp được thông báo công khai, rộng rãi và đảm bảo nghiêm túc. Các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân thuộc thẩm quyền (kể cả đơn thư gửi đến qua đường bưu điện) đều được HĐND chuyển đến các cơ quan chức năng để giải quyết. Những kiến nghị , khiếu nại tố cáo không thuộc thẩm quyền được giải thích và hướng dẫn công dân gửi đơn đến đúng nơi có thẩm quyền giải quyết. Thường trực HĐND Thành phố trực tiếp giám sát, đôn đốc việc giải quyết đơn thư, kiếu nại, tố cáo của công dân.

Có thể nói, cùng với những đổi mới và những giải pháp đã thực hiện trong công tác tiếp xúc cử tri, công tác tiếp dân trong thời gian vừa qua đã cho thấy HĐND Thành phố đã thực sự là cầu nối để truyền tải đầy đủ, nghiêm túc, trách nhiệm mọi tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân và cử tri Thành phố đến các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền giải quyết và đồng thời là cơ quan đôn đốc, giám sát việc giải quyết; điều này góp phần xây dựng một HĐND Thành phố thực sự trách nhiệm và vì dân.

Phát huy những thành tựu và kết quả đạt được, HĐND Thành phố Hà Nội vẫn đang không ngừng nỗ lực, tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức, nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động, thực hiện tốt chức năng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân; góp phần nâng cao vai trò của HĐND, đóng góp tích cực vào những thành tựu trong xây dựng và phát triển Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.

PHẠM HƯƠNG (UVCT Ban VH-XH HĐND TP)


Đánh giá:

lượt đánh giá: , trung bình:



 Bình luận


Mã xác thực không đúng.
     Liên kết website
    Bình chọn
    Đánh giá của bạn về trang thông tin điện tử đoàn ĐBQH và HĐND thành phố Hà Nội
    163 người đã bình chọn
    Thống kê: 1.016.636
    Online: 134