Theo chương trình xây dựng luật, Quốc hội dự kiến sẽ xem xét thông qua Luật Phí và Lệ phí (trên cơ sở nâng Pháp lệnh Phí và Lệ phí hiện hành thành một đạo luật) vào kỳ họp Quốc hội cuối năm. Nếu được thông qua thì Luật phí và lệ phí sẽ được áp dụng từ ngày 1-1-2017.

Theo Pháp lệnh Phí và Lệ phí năm 2001 thì phí là: “khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được một tổ chức, cá nhân khác cung cấp dịch vụ”. Còn lệ phí là: “khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan nhà nước hoặc tổ chức được ủy quyền phục vụ công việc quản lý nhà nước”. Danh mục phí và lệ phí theo Pháp lệnh hiện hành gồm 73 loại phí và 42 loại lệ phí; Pháp lệnh không điều chỉnh đối với phí bảo hiểm xã hội, phí bảo hiểm y tế và các loại phí bảo hiểm khác.

Thực chất về phí và lệ phí với hàng trăm các đầu mục thu khác nhau còn đang được quy định tại 23 đạo luật, 28 nghị định và hơn 150 thông tư các loại. Ví dụ, 42 loại lệ phí hiện hành được chia thành năm nhóm nhưng quy định chi tiết thành 130 khoản lệ phí… Hàng năm, theo báo cáo của Chính phủ, nguồn thu từ phí và lệ phí chiếm khoảng 3,99% tổng thu ngân sách nhà nước; số thực tế thu năm 2014 là 33.271 tỉ đồng. 

Theo chương trình xây dựng luật, Quốc hội dự kiến sẽ xem xét thông qua Luật Phí và Lệ phí (trên cơ sở nâng Pháp lệnh Phí và Lệ phí hiện hành thành một đạo luật) vào kỳ họp Quốc hội cuối năm. Nếu được thông qua thì Luật phí và lệ phí sẽ được áp dụng từ ngày 1-1-2017.

Chủ tịch Quốc hội phát biểu tại Phiên họp thứ 40

Đối với phí: Theo đề xuất của Chính phủ trình Quốc hội, cần loại khỏi danh mục thu phí 18 khoản phí, như phí bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phí giám định hàng hóa xuất nhập khẩu, phí an ninh, trật tự, phí chứng nhận xuất xứ hàng hóa...Ngoài ra năm khoản phí khác sẽ chuyển sang thực hiện theo cơ chế giá, nhằm thu hút đầu tư cung cấp dịch vụ như viện phí, học phí… Trong thời kỳ đầu thực hiện chủ trương xã hội hóa dịch vụ công, trong danh mục này, cơ bản các loại dịch vụ đều do cơ quan nhà nước cung cấp, vi dụ như học phí và viện phí, trong khi hai loại phí này cần chuyển sang giá dịch vụ. Bên cạnh đó hàng loạt loại phí khác cũng cần phải bãi bỏ. Với 18 khoản phí đề nghị bãi bỏ Chính phủ cho rằng vẫn không tác động đến số thu ngân sách vì hiện các loại này chưa thu hoặc đã chuyển sang giá dịch vụ. Đồng thời, Chính phủ cũng đề nghị bổ sung 15 khoản phí khác, như phí công chứng, phí bay qua vùng trời… Thực tế có khoản phí đã thu theo các quy định chuyên ngành nay sẽ được bổ sung vào dự thảo luật.

Đối với lệ phí: Hiện có 42 loại lệ phí được chia thành 5 nhóm nhưng quy định chi tiết thành 130 khoản lệ phí. Thậm chí một số dịch vụ công do cùng cơ quan cung cấp nhưng quy định thu thành hai khoản, chẳng hạn phí thẩm định bù đắp chi phí cho việc thẩm định và lệ phí cấp giấy phép thẩm định…Chính phủ quyết định rà soát, loại ra khỏi danh mục lệ phí 12 khoản chưa thu hoặc dừng thu, ví dụ như lệ phí cấp giấy phép hạn ngạch xuất khẩu, lệ phí cấp giấy phép lắp đặt công trình ngầm… Như vậy, nếu bãi bỏ 12 khoản lệ phí trong danh mục Pháp lệnh phí và lệ phí thì sẽ bãi bỏ được 68 khoản lệ phí quy định chi tiết tại một số Nghị định, Thông tư, trong đó có 60 khoản lệ phí cấp phép hoạt động gắn liền với khâu thẩm định cấp giấy phép. Sau khi rà soát, dự thảo Luật phí và lệ phí với danh mục bao gồm 51 khoản phí và 39 khoản lệ phí (danh mục cũ là 73 loại phí và 42 loại lệ phí) 

Khi thẩm định dự thảo Luật phí và lệ phí, Ủy ban Tài chính - Ngân sách Quốc hội cơ bản nhất trí việc bãi bỏ, chuyển sang cơ chế giá và bổ sung một số khoản phí, lệ phí như tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, danh mục phí và lệ phí quy định trong dự luật chưa đầy đủ, chưa toàn diện, chỉ quy định theo nhóm, loại phí và lệ phí. Để tránh quy định lạm dụng thu, Chính phủ cần nghiên cứu, bổ sung vào dự luật quy định đầy đủ chi tiết các khoản phí và lệ phí, phân loại theo nhóm ngành cụ thể.

Đối với một số khoản phí, lệ phí cụ thể như học phí, viện phí sẽ chuyển sang cơ chế giá. Chính phủ cần báo cáo rõ với Quốc hội về lộ trình, cơ chế quản lý và tác động xã hội đến khoản thu này.

Việc quy định thuế môn bài sang lệ phí môn bài là phù hợp. Đối với hợp lệ phí trước bạ, Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng nên tiếp tục duy trì thu. Hiện nay cơ chế thu lệ phí trước bạ đối với ô tô dưới 10 chỗ ngồi và xe gắn máy vẫn còn thực trạng quy định mức thu theo tỉ lệ khác nhau thiếu thống nhất về mức thu giữa các địa phương. Do đó, cần quy định tỉ lệ thu về một mức để đảm bảo tính thống nhất, hợp lý.

Tại phiên họp thứ 40 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng ngày 10-8, khi thảo luận về Dự thảo Luật phí và lệ phí, các đại biểu cho rằng: Dự thảo luật do Chính phủ chuẩn bị vẫn còn nhiều vẫn đề chưa rõ, chưa phù hợp, thống nhất và có hàng chục loại phí, lệ phí đã quy định nhưng không thu được nên đề nghị bãi bỏ vì thiếu tính khả thi; nếu Chính phủ chuẩn bị chưa kỹ, chưa lên được danh mục phí và lệ phí cụ thể để Quốc hội thẩm tra và quyết định, thì dự thảo luật này có thể lùi lại sau kỳ họp Quốc hội cuối năm.

Thừa ủy quyền của Thủ tường Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính đề nghị Quốc hội chỉ ban hành danh mục còn quy định cụ thể các loại phí, lệ phí thế nào để Chính phủ hướng dẫn chi tiết vì danh mục được rà soát vẫn còn chưa hoàn tất. Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng  cũng đưa ra ví dụ như lĩnh vực nông nghiệp vẫn còn 937 loại phí và 90 lệ phí; hoặc trong 267 danh mục kinh doanh có điều kiện theo Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp, Bộ Tài chính đang cập nhật để hướng dẫn các khoản thu.

Trước những băn khoăn và lúng túng của ban soạn thảo, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng không tán thành các đề xuất. Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm rằng: Chính phủ  có quyền định ra mức thu phí  lệ phí; nếu danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã làm được thì danh mục thu phí cũng làm được. Nhưng phải rất chú ý và quan tâm việc định ra các khoản phí, lệ phí cần tránh tình trạng “một quả trứng cõng 14 loại phí” như vấn đề mà Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ trưởng Bộ Tài chính đã phải tranh luận với nhau trước Quốc hội hồi tháng 5 vừa rồi; tránh “đẻ” thêm phí, lệ phí cho người dân. Chính phủ cần có thêm thời gian để rà soát, ban hành danh mục phí và lệ phí thật chính xác, hoàn chỉnh dự thảo Luật phí và lệ phí trước khi trình ra Quốc hội.

Nguyễn Xuân Diên

Lượt xem: 532