Trong những năm vừa qua, làng nghề trên địa bàn Hà Nội đã góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn, đời sống của người lao động được nâng cao, tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập cho người lao động, giảm sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn, giữ vững trật tự an ninh xã hội, giảm tỷ lệ hộ nghèo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương và bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống.

Trong những năm vừa qua, làng nghề trên địa bàn Hà Nội đã góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn, đời sống của người lao động được nâng cao, tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập cho người lao động, giảm sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn, giữ vững trật tự an ninh xã hội, giảm tỷ lệ hộ nghèo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương và bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống.

Nghề mây tre giang đan thu hút đông đảo lao động, mang lại thu nhập cao

Số làng nghề và cơ sở sản xuất kinh doanh tại các làng nghề tăng lên đã góp phần chuyến dịch nhanh cơ cấu lao động ở ngoại thành từ nông nghiệp sang làm công nghiệp và dịch vụ. Từ năm 2009 đến nay, số làng có nghề của Hà Nội đã tăng từ 1.270 làng lên 1.350 làng; số làng nghề được công nhận tăng từ 256 làng nghề lên 287 làng nghề; tại các làng nghề đã có 2.063 công ty CP, 4.562 công ty TNHH, 1.466 DNTN, 164 HTX và 50 Hội, Hiệp hội; năm 2009, các làng nghề có 163.150 hộ sản xuất với 626.577 lao động, đến nay đã có 175.889 hộ sản xuất (tăng 12.749 hộ), tổng số lao động làm nghề là 739.630 người (tăng 113.073 người).

Các huyện có nhiều làng nghề được công nhận như: Thanh Oai (51 làng), Thường Tín (46 làng), Phú Xuyên (40 làng), Chương Mỹ (34 làng)... Ngành nghề của các làng nghề được công nhận thuộc 13 nhóm, trong đó nhiều nhất là nghề mây tre đan (81 làng), chế biến nông sản thực phẩm (43 làng), thêu ren (28 làng), dệt may (23 làng)... Một số làng nghề có nghề độc đáo như nghề dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ, nghề sản xuất nhạc cụ dân tộc Đào Xá...

Đến nay, tổng số nghệ nhân Hà Nội được phong tặng qua các thời kỳ là 184 nghệ nhân thuộc lĩnh vực thủ công mỹ nghệ như: Nghề gốm sứ có 33 nghệ nhân; nghề điêu khắc có 33 nghệ nhân; nghề đan mây tre giang nứa lá có 23 nghệ nhân; nghề thêu ren có 14 nghệ nhân; nghề hoa lụa, hoa khô có 11 nghệ nhân; nghề khảm trai có 10 nghệ nhân; nghề kim hoàn, đậu bạc có 10 nghệ nhân; nghề sơn mài có 09 nghệ nhân; nghề dệt lụa thủ công có 08 nghệ nhân; nghề đúc đồng, thúc đồng, khảm tam khí có 07 nghệ nhân; nghề dát vàng bạc quỳ có 06 nghệ nhân; nghề nặn tò he có 04 nghệ nhân và một số nghề thủ công mỹ nghệ khác như đóng giày 02 nghệ nhân, dựng nhà gỗ truyền thống 02 nghệ nhân, làm đàn dân tộc 02 nghệ nhân, đắp phù điêu truyền thống 02 nghệ nhân... Chủ tịch nước đã tặng 01 Nghệ nhân Nhân dân, 19 Nghệ nhân Ưu tú hoạt động trong các ngành nghề và Thành phố đang tiếp tục trình Hội đồng cấp Nhà nước xét phong tặng 01 nghệ nhân nhân dân và 10 nghệ nhân ưu tú.

Giá trị sản xuất của làng nghề ngày càng tăng. Năm 2010, giá trị sản xuất của các làng có nghề đạt gần 8.000 tỷ đồng, đến năm 2014, giá trị sản xuất của làng nghề đạt trên 12.000 tỷ đồng. Một số làng nghề có giá trị sản xuất cao như: Làng nghề sơn mài Hạ Thái (Thường Tín), làng nghề dệt lụa Vạn Phúc (Hà Đông), làng nghề gốm sứ Bát Tràng, Giang Cao (Gia Lâm), nghề mộc Chàng Sơn (Thạch Thất)...

Nguyên liệu chính phục vụ cho sản xuất tại các làng nghề chủ yếu trong nước, một số ít là nhập khẩu. Thị trường tiêu thụ: 80% sản phẩm làng nghề được tiêu thụ trong nước, 20% sản phẩm xuất khẩu sang các nước như EU, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ, Đài Loan... Một số ngành nghề có thị trường xuất khẩu tốt như: mây tre đan; thêu ren; dệt lụa…

Trong những năm gần đây du lịch làng nghề Hà Nội đã được tổ chức và phát triển, một số làng nghề phát triển gắn với du lịch điển hình như: Làng nghề gốm sứ Bát Tràng, Giang Cao, Kim Lan (Gia Lâm) được đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng tương đối đồng bộ về giao thông (đường bộ, đường sông, điện, nước sạch, cảng du lịch, cụm TTCN, chợ gốm...) nên đã hình thành tuyến tour và đang được khai thác có hiệu quả cho du khách trong và ngoài nước;      Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc là một điểm đến không thể thiếu trong các chương trình du lịch, tại đây du khách được mua sắm các sản phẩm lụa tơ tằm và được chứng kiến các nghệ nhân trình diễn nghề một số công đoạn sản xuất, hiện nay Vạn Phúc đã có trên 200 cửa hàng giới thiệu sản phẩm, hàng tháng thu hút từ 5.000   - 7.000 khách tham quan, giao dịch; Làng nghề sơn mài Hạ Thái cũng đã được đầu tư cơ sở hạ tầng đường làng, ngõ xóm đế thu hút khách nước ngoài vừa đến giao lưu buôn bán, vừa du lịch tham quan tìm hiểu làng nghề thủ công truyền thống của Việt Nam; các làng nghề tạc tượng Sơn Đồng, khảm trai Chuyên Mỹ, mây tre đan Phú Vinh, thêu Quất Động, nuôi rắn Lệ Mật, điêu khắc gỗ Thiết Ứng đã được đầu tư cơ sở hạ tầng khang trang để đón khách du lịch.

Làng gồm sứ Bát Tràng (Gia Lâm)

Để tiếp tục phát triển nghề và làng nghề, mang lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời phải lựa chọn để phát triển một số ngành nghề và làng nghề theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường, mang những nét văn hoá độc đáo riêng của địa phương, sử dụng nguồn lao động tại chỗ, gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn với hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn và xây dựng nông thôn mới, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt Quy hoạch phát triển nghề, làng nghề Thủ đô đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định số 14/QĐ-UBND ngày 02/01/2013.

Bên cạnh đó, để tạo mặt bằng cho các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp làng nghề, giai đoạn 2019 - 2014, UBND Thành phố đã thành lập mới 05 cụm công nghiệp và mở rộng 01 cụm công nghiệp với tổng diện tích 88,8ha nâng tổng số cụm công nghiệp được thành lập trên địa bàn Thành phố lên 107 cụm công nghiệp với tổng diện tích là 3.192,9ha, trong đó: 42 cụm công nghiệp đã được lấp đầy và đi vào hoạt động ổn định; 41 cụm công nghiệp đang xây dựng hạ tầng và thu hút đầu tư. Về hỗ trợ xử lý ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề: Hiện nay, Sở Tài nguyên và Môi trường đang tập trung triển khai đầu tư một số dự án xử lý nước thải tại các làng nghề như: Sơn Đồng, Vân Canh, Cát Quế, Dương Liễu, Minh Khai (huyện Hoài Đức); dự án thử nghiệm mô hình xử lý bụi gỗ tại làng nghề gỗ mỹ nghệ xã Vân Hà (huyện Đông Anh); triển khai thí điểm sử dụng chế phẩm sinh học để giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước thải tại xã Bích Hòa (huyện Thanh Oai); triển khai dự án 5S tại xã Thanh Thùy (huyện Thanh Oai). UBND Thành phố cũng đã phê duyệt, tích cực triển khai Đề án đầu tư xây dựng hệ thống nước thải tập trung tại các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố giai đoạn 2014-2015…

Kinh phí khuyến công Thành phố đã triển khai thực hiện nhiều chương trình đảm bảo hiệu quả: Hỗ trợ xây dựng 13 mô hình trình diễn kỹ thuật; hỗ trợ cho 60 cơ sở đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; hỗ trợ công tác truyền nghề cho lao động tại các làng có nghề, làng nghề cho 320 lớp với 16.105 lao động với 18,98 tỷ đồng; hỗ trợ công tác truyền nghề cho lao động tại các làng thuần nông; chương trình liên kết truyền nghề giữa Hà Nội và các tỉnh phía Bắc; hồ trợ về thông tin, tuyên truyền và quảng bá sản phẩm làng nghề; hỗ trợ 4.200 lượt doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tại các làng nghề tham gia các lớp tập huấn về thiết kế mẫu sản phẩm, quản trị kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, marketing, xuất nhập khẩu; tổ chức tập huấn thương mại điện tử cho 200 người là các nghệ nhân, thợ giỏi, chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất làng nghề…

Theo Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Đào Thu Vịnh, các chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề đã có tác động tích cực trong việc phát triển nghề và làng nghề; mang lại sức sản xuất tăng trưởng với tốc độ cao, ngành nghề và sản phẩm ngày càng phong phú hơn, sức tiêu thụ ngày càng mạnh hơn, đời sống việc làm thuận lợi, bộ mặt nông thôn Hà Nội ngày càng đổi mới, đời sống thu nhập của người dân nâng cao rõ rệt.

Tuy nhiên, làng nghề Hà Nội hiện còn một số khó khăn. Nổi bật như: Về mặt bằng sản xuất; về vốn cho sản xuất; cơ sở hạ tầng tại nhiều làng nghề chưa đáp ứng cho việc sản xuất, lưu thông hàng hóa; việc đầu tư đối mới máy móc, thiết bị và công nghệ tại các làng nghề rất khó khăn; chất lượng nguồn nhân lực, công tác đào tạo nghề còn chưa đáp ứng nhu cầu; thị trường tiêu thụ chưa được mở rộng... Đặc biệt, môi trường làng nghề: Tình trạng ô nhiễm môi trường ở một số làng nghề phát triển đã đến mức nghiêm trọng, đặc biệt ở các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm, cơ kim khí, chế biến lâm sản, dệt may...; việc xử lý ô nhiễm tại các làng nghề còn yếu kém do thiếu vốn và các hộ ở xen trong các khu dân cư chưa có quy hoạch đồng bộ và rất chật hẹp… Đòi hỏi các cấp, ngành và doanh nghiệp, đơn vị, người dân cùng nỗ lực vì sự nghiệp phát triển làng nghề bền vững, hiệu quả./.

MINH ĐỨC

Lượt xem: 968