Đoàn khảo sát nhận thấy, cơ sở vật chất về buồng giam, khu giam cũng như khu làm việc hành chính của các Trại tạm giam đa phần được xây dựng từ lâu, một số hạng mục công trình xuống cấp; trang thiết bị, phương tiện phục vụ quản lý giam giữ còn hạn chế; lưu lượng giam giữ còn lớn... Riêng thành phố Hà Nội được đánh giá cao, tại Trại giam số 1 của Công an Thành phố được thiết kế hợp lý, thoáng mát, bảo đảm sức khỏe cho người bị tạm giữ, tạm giam; được bố trí 01 bệnh xá tương đối quy mô...

Thực hiện Kế hoạch số 2770/KH-UBTP13 ngày 25/6/2015 của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội (UBTP), từ ngày 21 đến ngày 24/7/2015, Đoàn công tác của UBTP đã tiến hành khảo sát về “Việc thi hành tạm giữ, tạm giam” tại thành phố Hà Nội, các tỉnh Hà Nam, Hải Dương, Vĩnh Phúc. Đoàn do Phó Chủ nhiệm UBTP Nguyễn Đình Quyền làm Trưởng Đoàn, cùng các thành viên: Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên Thường trực UBTP; Nguyễn Văn Hiến, Ủy viên UBTP; Nguyễn Đức Chung, Ủy viên UBTP và đại diện Bộ Công an, Viện KSND tối cao, Văn phòng Quốc hội.

Theo báo cáo kết quả khảo sát cho thấy, công tác thi hành tạm giữ, tạm giam trên địa bàn một mặt bảo đảm cho công tác điều tra, phá án nhanh chóng, tìm ra sự thật khách quan của vụ án, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, mặt khác bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp năm 2013.

Các Trại tạm giam của Hà Nội được đánh giá chấp hành tốt các quy định, có cơ sở vật chất tốt và điều kiện khám chữa bệnh phù hợp

Tuy nhiên, Đoàn khảo sát cho rằng công tác tạm giữ, tạm giam vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: Vẫn để xảy ra trường hợp đối tượng bị giam giữ bỏ trốn hoặc chết trong nhà tạm giữ, trại tạm giam; đưa vật cấm vào buồng giam giữ; giam giữ quá hạn; một số địa phương chưa xây dựng khu giam riêng người có án tử hình; việc phân loại bố trí giam giữ, sổ sách quản lý, theo dõi người bị tạm giữ, tạm giam chưa đầy đủ.... Nguyên nhân của tình trạng trên là do cơ sở giam giữ còn chật chội, số lượng người bị giam giữ quá đông so với quy mô cơ sở giam giữ, các trang thiết bị bảo đảm an toàn trong quá trình giam giữ hiện nay còn thiếu, chưa có hệ thống kiểm soát an ninh trong các buồng giam giữ, không có hệ thống hàng rào bảo vệ điện tử, không có máy kiểm tra kim loại; nguồn kinh phí chưa bảo đảm, chưa đủ để đầu tư xây dựng và trang cấp trang thiết bị đồng bộ phục vụ cho công tác giam giữ can phạm nhân; công cụ hỗ trợ cho cán bộ, chiến sỹ làm công tác quản lý can phạm nhân còn thiếu và lạc hậu; có nơi có chỗ vẫn còn cán bộ, chiến sỹ trực tiếp làm công tác giam giữ yếu kém về chuyên môn, nghiệp vụ.

Về việc chấp hành pháp luật trong công tác tạm giữ, tạm giam, Đoàn khảo sát nhận thấy, cơ sở vật chất về buồng giam, khu giam cũng như khu làm việc hành chính của các Trại tạm giam đa phần được xây dựng từ lâu, một số hạng mục công trình xuống cấp; trang thiết bị, phương tiện phục vụ quản lý giam giữ còn hạn chế; lưu lượng giam giữ còn lớn... Riêng thành phố Hà Nội được đánh giá cao, tại Trại giam số 1 của Công an thành phố Hà Nội được thiết kế hợp lý, thoáng mát, bảo đảm sức khỏe cho người bị tạm giữ, tạm giam; nhà tạm giữ của Công an các quận, huyện tại Hà Nội hầu như không sử dụng để tạm giam.

Đặc biệt trong 4 tỉnh, thành phố đi khảo sát thì ngoài Trại tạm giam số 1 của Công an thành phố Hà Nội được bố trí 01 bệnh xá tương đối quy mô, còn lại bệnh xá của các trại tạm giam các tỉnh khác thì hầu hết các trang thiết bị phục vụ khám chữa bệnh còn hạn chế, cơ sở vật chất lạc hậu, trình độ y bác sỹ chỉ đáp ứng việc khám và điều trị đối với một số bệnh đơn giản. Trường hợp can phạm nhân bị nhiễm HIV hoặc bệnh lý nặng phải đưa đến các Bệnh viện bên ngoài có chuyên môn cao, kéo theo phải bố trí lực lượng cảnh sát đi cùng gây khó khăn nhiều cho lực lượng cảnh sát bảo vệ, dẫn giải can phạm nhân.

Bên cạnh đó, các quy định của pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể chế độ, chính sách về ăn, mặc, ở, khám chữa bệnh cho người bị tạm giữ, tạm giam là người có quốc tịch nước ngoài và việc cho người bị tạm giữ, tạm giam mang quốc tịch nước ngoài được tiếp xúc lãnh sự hoặc tiếp xúc với các tổ chức nhân đạo theo thỏa thuận hoặc theo điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết; chưa có quy định về được quyền hưởng bảo hiểm y tế khi người bị tạm giữ, tạm giam có chế độ bảo hiểm y tế mà họ đã tham gia; chưa có quy định đối với trường hợp trẻ dưới 36 tháng tuổi do người bị tạm giữ, người bị tạm giam sinh ra trong trại tạm giam, nhà tạm giữ; chưa có quy định giam giữ đối với người đồng tính, người chuyển giới; chưa có quy định hướng dẫn việc tạm đình chỉ cho số can phạm bị bệnh nặng trong khi chờ bản án có hiệu lực pháp luật (đối với phạm nhân đã có án). Ngoài ra, cũng chưa có quy định cụ thể trách nhiệm của các đơn vị phối hợp, đơn vị thụ lý vụ án nên còn xảy ra tình trạng chậm chuyển Lệnh tạm giam, Quyết định thi hành án sau đến cơ sở giam giữ; Tòa án chậm chuyển quyết định thi hành án sau khi xét xử đến Trại tạm giam dẫn đến việc chậm đưa số bị án này đến Trại giam của Bộ công an để chấp hành án.

Nhiều quy định của pháp luật không phù hợp với thực tế như quy định về chế độ ăn, ở; định mức tiếp tế, phân loại đối tượng giam giữ, quy định về việc thông báo bằng văn bản cho cơ quan thụ lý vụ án về việc hết thời hạn tạm giữ; về chế độ, chính sách cho cán bộ, chiến sỹ trực tiếp làm công tác giam giữ... ; một số quy định chưa được bảo đảm thực hiện nghiêm túc như quy định của việc luật sư được tiếp cận với người bị tạm giữ, tạm giam ngay từ khi bị bắt; việc cấp chứng chỉ bào chữa còn gặp nhiều khó khăn...

Đối với các biện pháp bảo đảm chống bức cung, nhục hình; chống thông cung tại các cơ sở giam giữ, Đoàn khảo sát nhận thấy công an các tỉnh, thành phố đã thường xuyên tuyên truyền, phổ biến, giáo dục chính trị tư tưởng, quán triệt đến cán bộ, chiến sỹ làm công tác tại cơ sở giam giữ nghiêm túc tuân thủ quy trình công tác, nghiêm cấm bức cung, nhục hình người bị giam giữ dưới mọi hình thức nên đã đạt được kết quả bước đầu. Các cơ sở giam giữ đã chủ động phân loại giam giữ, thủ tục tiếp nhận các đối tượng giam giữ theo đúng quy định của pháp luật; có trại tạm giam yêu cầu các cán bộ đến làm việc tại cơ sở giam giữ (điều tra viên, luật sư, người bào chữa, cán bộ Viện kiểm sát, cán bộ Tòa án...) không được mang điện thoại vào khu vực quản lý giam giữ để phòng ngừa hiện tượng thông cung, gây ảnh hưởng đến quá trình điều tra, truy tố, xét xử.

Qua khảo sát cho thấy, các hành vi bức cung, nhục hình thường diễn ra ngay sau khi bắt, tạm giữ hoặc khi lấy lời khai mà đối tượng không nhận tội. Việc tố giác bức cung, nhục hình và việc điều tra chứng minh việc bức cung, nhục hình thường gặp khó khăn do hành vi phạm tội xảy ra tại địa điểm, bối cảnh đặc biệt, khép kín, chỉ có người lấy lời khai và người bị tình nghi phạm tội. Nhiều trường hợp khi ra tòa bị cáo mới khai bị bức cung, nhục hình hoặc khi người bị tạm giữ chết và có tố cáo gay gắt thì mới được phát hiện. Vì vậy, mặc dù theo báo cáo của Công an, Viện kiểm sát 04 tỉnh, thành phố mà Đoàn công tác tiến hành khảo sát đều cho rằng không có tình trạng bức cung, nhục hình và không để xảy ra thông cung nhưng kết quả này cần phải được xem xét, đánh giá một cách thận trọng, bảo đảm khách quan, toàn diện hơn.

Qua công tác giám sát phòng, chống oan, sai trong hoạt động tố tụng hình sự cho thấy, mô hình, hệ thống cơ quan quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam là một trong những nguyên nhân có liên quan tới việc bức cung, nhục hình, từ đó xảy ra vụ án oan, sai, có vụ nghiêm trọng, gây bức xúc dư luận. Đoàn khảo sát cho rằng hiện nay, các trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh đã được tách khỏi cơ quan điều tra, do Phòng thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp phụ trách và phân công 01 Phó Giám đốc Công an phụ trách. Nhà tạm giữ cũng đã được phân công cho 01 Phó trưởng Công an cấp huyện không phải là Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra phụ trách. Như vậy, về cơ bản thì Giám thị trại tạm giam Công an tỉnh, Trưởng nhà tạm giữ hoạt động độc lập, không bị phụ thuộc vào thủ trưởng cơ quan điều tra như trước đây. Qua khảo sát tại địa phương cho thấy, ý kiến đa số của công an cấp tỉnh, VKSND cấp tỉnh cho rằng mô hình, hệ thống tổ chức hiện nay là phù hợp, cơ bản bảo đảm tính độc lập, khách quan, góp phần cho việc phòng, chống bức cung, nhục hình, bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Kết thúc khảo sát, Đoàn kiến nghị Quốc hội ban hành Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam trên cơ sở pháp điển hóa kế thừa các quy định đang được thực hiện hiệu quả, không có vướng mắc, phù hợp với thực tiễn; sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp trên thực tế, tránh ban hành Luật khung để Luật ban hành có thế thực hiện được ngay, tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ cho công tác quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam.

Đoàn cũng đề nghị UBTP, Hội đồng dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Đoàn đại biểu Quốc hội các địa phương tiếp tục quan tâm, giám sát thường xuyên đối với tạm giữ, tạm giam; tích cực đôn đốc, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền chấn chỉnh khắc phục các trường hợp vi phạm trong quá trình tạm giữ, tạm giam để một mặt vừa bảo đảm quyền con người vừa bảo đảm công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, chống bức cung, nhục hình, không để xảy ra oan, sai, bỏ lọt tội phạm.

Toàn văn báo cáo kết quả khảo sát của Ủy ban Tư pháp xem tại đây

 DUY LINH

Lượt xem: 604