Giám sát là để làm rõ đúng - sai, làm rõ những vấn đề vướng mắc, hạn chế trong quá trình thực hiện, có khi qua giám sát sẽ dẫn đến xóa bỏ cơ chế, chính sách nào đó không phù hợp pháp luật và thực tiễn... Để hoạt động giám sát của HĐND có hiệu quả cao, bảo đảm cho các quy định của Hiến pháp, pháp luật được thực thi nghiêm túc, cần nhiều giải pháp.

Giám sát là để làm rõ đúng - sai, làm rõ những vấn đề vướng mắc, hạn chế trong quá trình thực hiện, có khi qua giám sát sẽ dẫn đến xóa bỏ cơ chế, chính sách nào đó không phù hợp pháp luật và thực tiễn... Để hoạt động giám sát của HĐND có hiệu quả cao, bảo đảm cho các quy định của Hiến pháp, pháp luật được thực thi nghiêm túc, cần nhiều giải pháp.

Giám sát là để làm rõ đúng - sai

Thời gian qua, hoạt động giám sát của HĐND thành phố Hà Nội có nhiều chuyển biến tích cực, chất lượng, hiệu quả ngày càng được nâng lên rõ rệt, góp phần tích cực vào việc giải quyết nhiều vướng mắc, tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý của địa phương. Tuy nhiên, một số vấn đề làm cho hoạt động giám sát của HĐND các cấp vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của cử tri và nhân dân. Những tồn tại, hạn chế đó xuất phát từ căn cứ pháp lý quy định về chức năng giám sát chưa đầy đủ, chưa hoàn chỉnh, vẫn còn chung chung, mang tính định hướng, không có chế tài cụ thể sau giám sát; các điều kiện bảo đảm tính hệ thống, tính đồng bộ để thực hiện thống nhất chức năng giám sát của HĐND còn vướng mắc, như: Thường trực HĐND có phải là một cơ quan không? Tổ đại biểu, đại biểu HĐND muốn giám sát thì tổ chức thế nào, cơ quan nào tham mưu, phục vụ, phạm vi, đối tượng giám sát? Các điều kiện kinh phí, trang bị, phương tiện phục vụ cho hoạt động của Thường trực, các ban HĐND còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở cấp huyện và cấp xã…

Hiện nay, đa số đại biểu HĐND kiêm nhiệm, kỹ năng hoạt động, trình độ chuyên môn trong một số lĩnh vực còn hạn chế, lại thiếu thông tin. Một số đại biểu, nhất là đại biểu kiêm nhiệm còn ngại va chạm, không dám thể hiện rõ quan điểm về đúng, sai. Trách nhiệm cung cấp thông tin, thực hiện chế độ báo cáo của UBND các cấp và các cơ quan chuyên môn của UBND cũng còn hạn chế, thường thiếu và chậm theo quy định; chất lượng các đề án, tờ trình, báo báo, dự thảo nghị quyết chưa cao. Việc phối hợp với các cơ quan, đoàn thể trong hoạt động giám sát mới dừng lại ở hình thức mời đại diện tham gia đoàn giám sát mà chưa yêu cầu trao đổi, cung cấp thông tin tài liệu… Bên cạnh đó, đại biểu, các ban HĐND, cơ quan Văn phòng tham mưu, tổng hợp giúp HĐND phân loại, xác định tính xác thực của thông tin, tài liệu từ cử tri, các cơ quan báo chí… phản ánh, cung cấp còn hạn chế.

Giám sát là làm rõ đúng hoặc sai, làm rõ những vấn đề vướng mắc, hạn chế trong quá trình thực hiện, có khi qua giám sát sẽ dẫn đến xóa bỏ cơ chế, chính sách nào đó không còn phù hợp pháp luật và thực tiễn; xử lý trách nhiệm đối với tập thể và cá nhân… Thực tế, có địa phương nội dung HĐND chọn để giám sát rất trúng và rất đúng nhưng lại không được đưa vào Nghị quyết về chương trình giám sát hàng năm? Vấn đề này thật khó, vì nếu cấp ủy cùng cấp chưa thể hiện rõ quan điểm lãnh đạo thì HĐND cũng không thể tự triển khai giám sát những lĩnh vực nhạy cảm, cho dù lĩnh vực đó cử tri và nhân dân kiến nghị, mong đợi…

Cần nhiều giải pháp đồng bộ

Thực tế trên cho thấy, để hoạt động giám sát của HĐND có hiệu quả cao, bảo đảm cho các quy định của Hiến pháp, pháp luật được thực thi nghiêm túc, trước hết cần xác định trúng và đúng vấn đề cần giám sát. Hoạt động của chính quyền có rất nhiều nội dung, nếu giám sát tất cả là điều không thể làm được, cách làm đó sẽ hình thức và không hiệu quả. Vì vậy, xác định thứ tự ưu tiên, chọn đúng và trúng để định rõ nội dung cần giám sát, quy mô giám sát rất quan trọng. Nếu không biết chọn trọng tâm mà chỉ dàn trải các hoạt động giám sát về bề mặt sẽ dẫn đến tình trạng nói để làm ví dụ răn đe, thiếu tính xây dựng, không làm cơ quan chấp hành hợp tác để đạt mục đích chung tốt hơn.

Có một thực tế là nhiều khi các lợi ích đan xen, xung đột với nhau thì nên xác định ưu tiên tập trung giám sát lĩnh vực nào? Cần tập trung giám sát những vấn đề đa số cử tri quan tâm, như: những chương trình, dự án có ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân; các vấn đề liên quan đến cải cách thủ tục hành chính, việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước; việc phân cấp, phân quyền; tài chính công tương ứng với việc phân cấp, phân quyền; chính sách một cửa; việc quản lý đất đai; công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí... Với từng nội dung giám sát, đoàn giám sát cũng phải đưa ra những yêu cầu cụ thể, ví dụ: đã làm được gì, chưa làm được gì, tại sao, ai chịu trách nhiệm?…

Thứ hai, trong giám sát phải xác định rõ trách nhiệm và phân công cụ thể nhiệm vụ cho đại biểu là thành viên; chú trọng công tác nắm bắt thông tin, phối hợp, hợp tác. Hai vấn đề khi giám sát thường mắc là tham gia quá sâu hoặc tham gia chưa đầy đủ. Nếu tham gia quá sâu sẽ làm giảm thẩm quyền và trách nhiệm đơn vị thực thi chính sách; tham gia chưa đầy đủ lại bị nhìn nhận là trốn tránh trách nhiệm đại biểu. Cả hai đều làm cản trở tiến trình thực hiện công việc, do đó đại biểu phải nhận thức đầy đủ để không mắc lỗi.

Hoạt động giám sát của HĐND là một công cụ quyền lực mang tính chất tập thể, do đó phải được tất cả các thành viên trong đoàn giám sát tham gia; và nên chú trọng mời chuyên gia thuộc các lĩnh vực chuyên sâu tham gia. Đại biểu HĐND khi giám sát luôn biết rằng xung đột là điều tất yếu, nhất là đối với những chính sách và ý tưởng mới. Với nhận thức như vậy, thì sự bất đồng hoặc hiểu khác nhau khi thực thi là một dấu hiệu lành mạnh chỉ ra rằng, công việc đang tiến triển và mọi người đang tiếp cận theo các lựa chọn thực tế khác nhau. Chính vì nó tất yếu, nên người đại biểu dân cử trong vai trò giám sát phải dự liệu trước cách thức quản lý xung đột để giúp cơ quan chấp hành tự giải quyết xung đột…

Kinh nghiệm từ những cuộc giám sát thành công của HĐND thành phố Hà Nội cho thấy, để giám sát đạt hiệu quả cao thì trước khi tổ chức giám sát cần có thông tin kịp thời và xác thực. Các cuộc giám sát thành công đều bắt đầu từ việc nắm chắc thông tin và các quy định của pháp luật; có vai trò, trách nhiệm rất cao của người chủ trì cuộc giám sát. Bên cạnh đó, đại biểu phải biết lắng nghe thông tin từ cử tri và phân tích, đánh giá tính chính xác của thông tin, đối chiếu với các quy định pháp luật để xem xét vấn đề một cách toàn diện trước khi bày tỏ quan điểm.

Giữa cơ quan dân cử và các đoàn thể chính trị, xã hội cần có sự phối hợp thường xuyên, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao và trên cơ sở sự lãnh đạo của cấp ủy địa phương. HĐND và UBND là hai trong một thực thể thống nhất là: Chính quyền địa phương. Tuy nhiên, hai cơ quan này hoàn toàn độc lập về chức năng. Được trao quyền giám sát, đại biểu HĐND còn phải tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ từng cơ quan, để có quan điểm tiếp cận việc phân công thực hiện các quy định của pháp luật giữa HĐND và UBND, từ đó cùng chủ động tháo gỡ các cản trở trong quá trình xây dựng và phát triển KT-XH, bảo đảm an ninh quốc phòng ở địa phương.

Thứ ba, Thường trực HĐND phải phát huy được vai trò là trung tâm chỉ đạo điều hành phối hợp hoạt động giám sát. Trong giám sát cần có sự phối hợp giữa Thường trực với các ban HĐND và giữa các ban HĐND với nhau. Luật Tổ chức HĐND và UBND, Quy chế hoạt động của HĐND không quy định cụ thể về vấn đề này mà chỉ quy định về việc hàng quý, Thường trực tổ chức họp với Trưởng ban, Phó trưởng ban để phối hợp hoạt động giám sát, đánh giá tình hình và kết quả hoạt động giám sát. Thực tiễn đòi hỏi ngoài trách nhiệm chủ trì điều hành các cuộc giám sát của HĐND, Thường trực cũng cần trao đổi với các ban về kinh nghiệm hoạt động giám sát.

Đối với các ban HĐND, theo quy định các ban có chức năng, nhiệm vụ khác nhau nhưng khi tiến hành giám sát chuyên đề lại có những vấn đề liên quan và cần thiết phải phối hợp với nhau. Ví dụ, giám sát việc thực hiện Nghị quyết về chương trình xây dựng nông thôn mới là lĩnh vực của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND. Nhưng trong 19 tiêu chí nông thôn mới, có tiêu chi thuộc lĩnh vực chuyên sâu của Ban Văn hóa - Xã hội và Ban Pháp chế. Nếu các ban HĐND tăng cường phối hợp thì cuộc giám sát mới đạt kết quả toàn diện. Hoặc, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai, cùng với Ban Pháp chế giám sát việc thi hành pháp luật, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND cũng có trách nhiệm phối hợp, vì lĩnh vực giám sát liên quan đến tài nguyên, nằm trong nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Kinh tế - Ngân sách...

Cuối cùng, phải rất lưu ý giám sát việc thực hiện kết luận sau giám sát, xét thấy cần thiết phải tổ chức tái giám sát. Hầu hết các trường hợp giám sát hiệu quả của một chính sách đều phải giám sát hiệu quả thực tế trong quá trình thực hiện (giám sát sau quyết định); nhưng rồi kết quả giám sát này lại trực tiếp phục vụ hình thành quyết định mới. Hiệu quả của chính sách khó đánh giá hơn, vì nó liên quan tới việc đánh giá xem nhà hoạch định chính sách lựa chọn phù hợp với nhu cầu thực tế trong điều kiện các nguồn lực khan hiếm hay không. Để có kết luận sau giám sát là cả một quá trình xem xét, đối chiếu, tư duy từ quy định của pháp luật đến thực tế của địa phương. Kết luận giám sát phải làm sao để đối tượng được giám sát tâm phục, khẩu phục để chấp hành nghiêm túc; sau giám sát phải đôn đốc thực hiện, khi xét thấy cần thiết thì tổ chức tái giám sát, có các kiến nghị cụ thể về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức liên quan… Đây cũng là việc bảo đảm cho pháp luật được thực hiện nghiêm minh; nâng cao trách nhiệm, uy tín, vị thế của HĐND nói riêng và của chính quyền địa phương.

Nguyễn Xuân Diên – Đại biểu HĐND TP,

Phó Chánh văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND TP Hà Nội

Lượt xem: 431